رفتن به محتوا
ورنی بافی

ورنی بافی، سوغات سنتی معروف تبریز

صنایع دستی تبریز یکی از موارد بسیار جذاب برای علاقه‌مندان به هنر این منطقه محسوب می‌شود. در کشور عزیزمان ایران، شهر‌های گوناگون با فرهنگ‌های متنوعی جای گرفته‌اند. در این میان تبریز، شهری زیبا با صنایع دستی و هنر‌های منحصر به فرد است که در این زمینه، شهرت جهانی دارد. همچنین سوغات و صنایع دستی تبریز، سال‌هاست که در رده چند شهر اول در حوزه صنایع دستی ایران جای گرفته است. با خرید صنایع دستی و سوغات تبریز می‌توانید خاطرات زیبای سفرتان را همواره به یاد داشته باشید. در ادامه این مطلب به ورنی بافی، یکی از معروف‌ترین صنایع دستی استان آذربایجان شرقی می‌پردازیم. پس با ما همراه باشید.

ورنی بافی چیست؟

یکی از انواع صنایع دستی ایران که از خاص‌ترین هنر‌های دستی اهالی آذربایجان شرقی است، ورنی‌بافی بوده که محلی‌ها به آن سوماک یا سومه نیز می‌گویند. حدود ۴۰ درصد عشایر آذربایجان شرقی در شهرستان اهر ساکن هستند و ۸۵ درصد از عشایر این استان نیز به ورنی‌بافی مشغول‌اند. ورنی در ظاهر، نوعی گلیم یک رو است که با استفاده از دار و شبیه قالی، توسط زنان عشایر اهر و ارسباران بافته می‌شود. همچنین عشایر اولین کسانی بودند که نقوش ورنی را آن طور که امروزه بافته می‌شود، کشیده‌اند. با دقت و بررسی طرح‌ها و تار و پود ورنی‌ها، می‌توان روحیه و فرهنگ این مردمان را دید و لمس کرد.

ورنی بافی تبریز

در حال حاضر تولید ورنی در سطح جهانی، منحصر به ایران بوده و به همین علت، اهر پایتخت ورنی‌بافی ایران نام گرفته است. ورنی‌های تولیدی اهر معمولا در زمینه رنگ‌های لاکی، سرمه‌ای، کرم، سفید، پیازی و آبی روشن همراه با نقش حیوانات در وسط و حاشیه آن تولید می‌شوند.

اجزای تشکیل دهنده‌ ورنی

ورنی از قسمت کناره به داخل، به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

حاشیه

حاشیه ورنی از اجزای اصلی آن است و همانند چهارچوب و یا قاب، دور متن اصلی آن را احاطه می‌کند. همچنین حاشیه از چهار قسمت به نام‌های لور، زنجیره، حاشیه کوچک و حاشیه بزرگ تشکیل می‌شود. لور، بیرونی‌ترین قسمت حاشیه است و بعد از آن، زنجیره و سپس حاشیه کوچک در دو طرف حاشیه بزرگ قرار می‌گیرند. توجه داشته باشید که معمولا ۴ قسمت اصلی حاشیه، حدود ۲۰ درصد از عرض ورنی را به خود اختصاص می‌دهند.

متن یا زمینه اصلی

به فضای داخلی محصور شده در حاشیه‌ی ورنی، متن یا زمینه ورنی می‌گویند. متن ورنی بیشترین فضای آن را به خود اختصاص می‌دهد و متناسب با دیگر نقش‌ها و نگاره‌های به کار رفته در آن، استفاده می‌شود.

ترنج

ترنج که در اصطلاح محلی به آن وسط ورنی یا گول (به معنای حوض) نیز می‌گویند، شامل طرح یا بخش میانی ورنی است که معمولا با اشکال هندسی مختلفی همانند دایره، بیضی، لوزی و … طراحی می‌شود. توجه داشته باشید که یک ورنی متناسب با اندازه و نقشه خود، ممکن است دارای یک یا چند ترنج باشد.

نقوش ثبت شده در ورنی بافی

در بیشتر مواقع ورنی‌‌ توسط زنان و دختران در قشلاق عشایر بافته می‌شود. به همین دلیل بیشتر نقش‌ها و رنگ‌آمیزی‌ ورنی‌های بافته شده متاثر از فرهنگ، باور و روحیات آن‌ها است که در قالب نقشه‌های شکسته و هندسی به‌کار گرفته می‌شود. همچنین این اشکال در بیشتر مواقع نشان‌دهنده‌ی محیط زیست و انعکاس آن در ذهن مردم تبریز و عشایر است و از اشکال حیوانات و مناطق اطراف تاثیر پذیرفته است. نقش‌های حیوانات به کار رفته در ورنی‌بافی شامل گوزن، مرغ و خروس، پرندگان محلی، گربه، مار، روباه، طاووس، عقاب و… می‌شود. نقه شطرنجی گلیم ورنی نیز از نقوش محبوب به شمار می‌رود.

 

انواع ورنی بر اساس اندازه

یکی از انواع تقسیم‌بندی‌های ورنی همچون فرش، براساس طول و عرض این بافته‌ها است که شامل شش نوع عمده می‌شود.

ابعاد قالی ورنی ۲۰۰ در ۳۰۰ سانتی‌متر است در حالی که قالیچه‌های ورنی معمولا در ابعاد ۱۲۰ در ۲۵۰ سانتی‌متر بافته می‌شوند و دارای دو نوع بافته شامل: کناره عادی (با ابعاد ۱۲۵ در ۳۲۰ سانتی‌متر) و کناره بزرگ ( با ابعاد ۱۵۰ در ۳۲۰ سانتی‌متر) هستند.

همچنین نوع دیگری از ورنی وجود دارد که به آن چورنی می‌گویند و به عنوان پشتی بافته می‌شود. چورنی نیز در دو ابعاد ۷۰ در ۱۰۰ سانتی‌متر و ۶۰ در ۹۰ سانتی‌متر موجود است.

ورنی‌هایی با ابعاد ۱۱۵ در ۱۶۰ سانتی‌متر هم بافته می‌شوند که اندازه‌ خاصی از ورنی هستند و با نام عمومی زرع و نیم یا جفت هم شناخته می‌شوند.

جنس انواع ورنی

نوع دیگری از تقسیم‌بندی ورنی‌ها، براساس مواد اولیه مورد استفاده در آن‌ها انجام می‌شود. این بافته زیبای هنرمندان تبریزی به چهار گروه عمده تقسیم می‌شود.

جنس انواع ورنی

ورنی های پشمی

در این نوع ورنی، تارها نخی و یا پنبه‌ای هستند، در حالی که پود اضافی یا زمینه، از نخ رنگ شده حاصل از پشم گوسفند است.

ورنی پشمی ابریشمی

در ورنی‌های پشمی ابریشمی، تارها از جنس نخ و یا ابریشم هستند و پود به‌کار رفته در آن‌ها، نخی است. همچنین پود اضافی یا زمینه‌ی این ورنی‌ها با استفاده از ابریشم و یا پشم بافته می‌شود.

ورنی کف ابریشم

ورنی‌ کف ابریشم با تارهایی از جنس نخ و یا پشم بافته می‌شود. پود در این نوع از ورنی ها، نخی است ولی پود اضافی یا زمینه با استفاده از ابریشم و یا پشم بافته می‌شود.

ورنی ابریشمی

مواد اولیه مورد استفاده در تار و زمینه این ورنی، از جنس ابریشم است در حالی که پود آن نخی است.

سخن پایانی

در حال حاضر، ورنی بافی تبریز و عشایر شاهسون، روستاهای هوراندا، بخش مرکزی ارسباران و دیگر مناطق کشور، از رونق قابل توجهی برخوردار است و امروزه کشور ما تنها صادر‌کننده این محصول شناخته می‌شود. این محصول هم بر روی دار افقی و هم روی دار عمودی بافته می‌شود. از انواع ورنی بافی تبریز می‌توان به ورنی قالی، ورنی کناره بزرگ، ورنی کناره، ورنی ذرع و نیم(جفت)، ورنی قالیچه و ورنی پشتی اشاره کرد. نقشه ورنی تبریز نشان‌دهنده‌ی اعتقادات، آداب و رسوم و باور‌های این منطقه است و بیشتر نقش‌های به کار رفته در آن‌ها شامل تخیلات ذهنی و شکل حیوانات و پرندگان است. برای تهیه صنایع دستی بی‌نظیر مانند پته، ترمه، سفره قلمکار و … می‌توانید به فروشگاه‌های صنایع دستی وچری مراجعه کرده یا به راحتی با خرید اینترنتی از فروشگاه صنایع دستی شیراز، تبریز و… مشوق خوبی برای هنرمندان این نوع صنایع زیبا باشید.

برچسب‌ها

بدون دیدگاه، دیدگاه خود را در زیر اضافه کنید!


افزودن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

question