رفتن به محتوا
مشبک کاری، هنری بی‌بدیل برخاسته از ذوق و هنر ایرانی

مشبک کاری، هنری بی‌بدیل برخاسته از ذوق و هنر ایرانی

درب و پنجره‌های مشبک کاری اولین نمونه‌ کارهای زیبای این هنر در ایران هستند که بیشتر در خانه‌های اعیانی اصفهان و یزد به چشم می‌خورند. این هنر در ابتدا با هدف زیباسازی و بهره‌مندی از هوای مطبوع و نور روز اجرا می‌شد، اما اکنون به بخشی از هنر دکوراسیون داخلی و نماسازی تبدیل شده است. نمونه‌هایی زیبا از این هنر را می‌توانید در جای‌جای شهر ببینید که نمای خارجی یک بنا را متحول کرده و به فضای داخلی روح و جانی تازه بخشیده است.

مشبک کاری چیست؟

مشبک بری چوب و مشبک فلزی یکی از هنرهای قدیمی، اصیل و سنتی که در گذشته بیشتر برای ساخت و اجرای درب و پنجره بکار می‌رفته است. در‌حال‌حاضر اما این هنر به بخشی از دکور ساختمان‌های بزرگ و خانه‌های مدرن تبدیل شده و حتی برای نمای ساختمان نیز استفاده می‌شود.

مهمترین هدف از طرح مشبک چوب در گذشته، اجرای درب و پنجره‌هایی بود که در عین زیباسازی بنا، نور را عبور داده و به تهویه هوای داخل ساختمان نیز کمک می‌کردند. فضای خالی این درب و پنجره‌های مشبک، در برخی موارد با شیشه‌های رنگی پُر می‌شده که خود یکی از عناصر اصلی زیبایی در ساختمان‌های قدیمی بوده است. تابش نورهای رنگی به فضای داخلی بنا، مناظر زیبایی را ایجاد می‌کرده و به همین دلیل نیز این هنر در گذشته بسیار مورد استقبال قرار گرفته است.

همانطور که اشاره کردیم، هدف اصلی و اساسی طراحی درب و پنجره‌های مشبک، عبور نور و هوا بوده است. به این ترتیب خانه‌های قدیمی از گزند رطوبت در امان بودند و تهویه داخل ساختمان نیز به خوبی انجام می‌شد. اما به مرور زمان این هنر اصیل به بخشی از صنایع دستی و هنر معماری تبدیل شد و اکنون نیز برای زیباسازی فضای داخلی و خارجی ساختمان‌ها استفاده می‌شود.

مشبک کاری چیست؟

انواع مشبک کاری

هنر مشبک‌کاری به دو دسته کلی مشبک کامل یا یکپارچه و مشبک منفصل یا جداجدا تقسیم می‌شود که در ادامه توضیحات کاملی در مورد آن‌ها ارائه خواهد شد.

مشبک کامل یا یکپارچه

همانطور که از نام این نوع مشبک پیداست، طرح‌ها به صورت یکپارچه روی چوب یا دیگر سطوح اجرا می‌شوند. به دلیل وجود یک طرح کامل و استفاده از یک سطح یکپارچه و بزرگتر، قاعدتاً این شیوۀ اجرا دشوارتر بوده چرا که کوچکترین اشتباهی، کل کار را خراب خواهد کرد. در نتیجه قیمت این نوع مشبک نیز بیشتر خواهد بود. این این شیوه می‌توان برای ساخت پنل چوبی مشبک استفاده کرد.

مشبک منفصل یا جدا جدا

مشبک منفصل برخلاف مشبک کامل، به صورت طرح‌های جداگانه تکرارشونده اجرا شده و در نهایت به یکدیگر وصل خواهند شد. اجرای این نوع مشبک در مقایسه با مشبک کامل راحتتر بوده و اگر مشکلی در یکی از بخش‌ها بوجود آید، لطمه‌ای به کل کار وارد نخواهد شد. لذا دشواری‌های این روش در قیاس با مشبک یکپارچه کمتر بوده و قیمت آن نیز مناسب‌تر خواهد بود.

انواع مشبک کاری روی سطوح مختلف

مشبک کاری در گذشته عمدتاً روی چوب انجام می‌شده اما در حال حاضر از فلز نیز به عنوان ماده اولیه استفاده می‌شود.

مشبک کاری چوبی

چوب یکی از متداول‌ترین انواع مواد اولیه مصرفی در هنر مشبک کاری است. به عبارت ساده‌تر می‌توان گفت که شاید اولین متریال مورد استفاده در این هنر، چوب بوده و بعدها مواد اولیه دیگری به این صنعت اضافه شده‌اند.

مزیت اصلی چوب در هنر مشبک کاری، قابل دسترس بودن آن و البته قابلیت شکل‌دهی آن بدون نیاز به ابزاری تخصصی و خاص است.

از انواع چوب‌های مورد استفاده در این هنر می‌توان به چوب ساج، چنار و گردو اشاره کرد.

مشبک کاری فلزی

مشبک کاری فلزی اما پیشینه‌ای نزدیک به مشبک کاری روی چوب دارد. متداول‌ترین فلزات مورد استفاده در این هنر، برنج، مس و برنز است. نوع فلز مورد استفاده، به طور مستقیم روی قیمت نهایی طرح مشبک فلزی تأثیرگذار است. در این روش برخلاف مشبک کاری روی چوب، به ابزار تخصصی برای شکل‌دهی به فلزات نیاز است.

مشبک کاری فلزی

مشبک کاری سنگ

مشبک کاری سنگ نیز مانند مشبک فلزی، کاری دشوار بوده و به همین دلیل نیز کمتر اجرا می‌شود. از مشبک سنگی بیشتر برای تولید وسایل و تزئینات هنری استفاده می‌شود و کمتر از مشبک فلزی و چوبی متداول است.

مشبک کاری چرم

مشبک کاری چرم مانند مشبک فلزی و چوبی متداول نیست و بیشتر برای ساخت وسایل تزئینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مشبک کامپوزیتی یا پلاستیکی

شاید باید متریال دیگری را نیز به لیست بالا اضافه کنیم، مشبک پلاستیکی که از مواد اولیه متفاوتی تهیه می‌شود. در حال حاضر که فلز و چوب به یک متریال گران تبدیل شده، مواد پلیمری و کامپوزیت‌ها می‌توانند جایگزین مناسبی برای آن‌ها باشند. از طرفی، مشبک ساخته شده با مواد پلیمری و پلاستیک، برای فضای بیرونی و داخلی بنا انتخابی مناسب خواهد بود چرا که غیر از سبکی، شکل‌دهی آن با طرح‌های پیچیده بسیار راحتتر است.

مواد اولیه و وسایل مشبک کاری چوب

مواد اولیه لازم برای اجرای طرح حکاکی روی چوب و اجرای مشبک چوبی می‌تواند شامل چوب، تخته سه‌لا، جلادهنده و چسب چوب، سریش یا سریشم باشد. از ابزار و وسایل مشبک کاری چوب نیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • میز کار مشبک کاری، یک میز ساده است که برای قرار گرفتن کار و اجرای طرح مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • پیشکار، قطعه چوبی از جنس نئوپان که داری یک شکاف بوده و از آن برای برش دادن چوب استفاده می‌شود.
  • کمان اره، به شکل U بوده و دارای یک دسته چوبی و پلاستیکی است و برای برش چوب استفاده می‌شود.
  • گیره دستی یا تنگه، نوعی ابزار فلزی است که برای ثابت نگه داشتن کار در زمان اجرای طرح استفاده می‌شود.
  • ابزار طراحی، که عمدتاً شامل پرگار، گونیا، خط‌کش، کاغذ طراحی یا کاغذ ساده، گیره کاغذ و مداد و پاک‌کن هستند.
  • ابزار اجرای طرح، شامل چکش، سوهان، برس، سنباده و انواع مته هستند.

مواد اولیه و وسایل مشبک کاری چوب

انواع طرح مشبک کاری و کاربرد آن‌ها

انواع طرح‌های مشبک کاری که به منظور دکوراسیون منزل و همین‌طور هدایای تبلیغاتی سازمانی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند به شرح زیر خواهند بود. این هنر لزوماً توسط طراحان داخلی اجرا نشده و می‌تواند توسط شما نیز به عنوان زینت‌بخش قسمتی از خانه‌ مورد استفاده قرار گیرد. از طرفی به دلیل خاص و هنرمندانه بودن این کار، هدایای سازمانی صنایع دستی ساخته شده از مشبک کاری، انتخابی شایسته و برازنده هستند.

  • آینه مشبک دیواری
  • پارتیشن مشبک چوبی
  • ظروف چوبی و فلزی مشبک
  • میز مشبک کاری
  • پنل مشبک دکوراتیو

از دیگر انواع طرح مشبک‌کاری می‌توان به کاشی مشبک و گچبری مشبک اشاره کرد که هر دو برای طراحی داخلی ساختمان‌ها مورد استفاده قرار گرفته و اجرای آن‌ها جلوه خاصی به فضای داخلی ساختمان خواهد داد. با توجه به تنوعی که هنر مشبک‌کاری دارد، می‌توانید در زمان خرید سوغاتی آن را به عنوان سوغات هدیه دهید.

در این مقاله با هنر اصیل و سنتی مشبک‌ کاری آشنا شدید. هنری که حاصل ذوق و سلیقه هنرمندان این مرز و بوم است. اگر مایلید این هنر و انواع مشبک، زینت‌بخش فضای داخلی و نمای بیرونی ساختمان شما باشد می‌توانید از مراکز فروش اینترنتی صنایع دستی اصفهان مانند سایت وچری برای تهیه این آثار اقدام کنید.

 

برچسب‌ها

6 دیدگاه

  1. دختر من تو هنرستان مشبک کاری چوبی رو یادگرفتن بسیار هنر زیبا و جذابی هست

    • سلام مرادی عزیز. بسیار عالی هست که شما به دختر خودتان اهمیت میدهید و مهارت یاد گرفتن برای شما اولویت دارد.

  2. مشبک کاری قطعا از هنر های کم نظیر ایرانی در تمام دنیاست
    من در سفرهای خارجیم همیشه به ایرانی بودم افتخار کردم

    • سلام دریا عزیز. خیلی خوشحال هستیم که مقاله مرتبط با مشبک کاری بدرد شما خورده است.

  3. من خیلی وقته به دنبال کلاس هایی هستم که انواع مشبک کاری رو به طور کامل آموزش بدن

    • سلام باقری عزیزم. کلاس های مشبک کاری نداریم اما راهنکایی انجام مشبک را سعی میکنیم بنویسیم


افزودن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

question