رفتن به محتوا
تاریخچه صنایع دستی ایران

تاریخچه صنایع دستی ایران

صنایع دستی ایران را می‌توان به عنوان یکی از شاخص‌ترین صنایع هنری به شمار آورد؛ چرا که ریشه‌های عمیقی در فرهنگ و تاریخ سرزمین ما دارد. صنایع دستی ایران از نظر تنوع دارای حیطه گسترده‌ای است و از این جهت در بین تمامی ‌کشورهای جهان در صدر قرار دارد. اگر بخواهیم تعریفی از صنایع دستی داشته باشیم، می‌توان گفت که بخشی از هنرهای سنتی است و در حقیقت نقطه تعالی هنر را با مهارت‌های صنعتی متناسب آمیخته و در سطح زندگی فردی و جمعی به دنیای هنر عرضه کرده است.

وسعت و گستردگی هنرهای سنتی ایران، قابل تقسیم به زیر شاخه‌های متعددی است که نشان از گوناگونی و بالندگی سطح هنرهای سنتی و ریشه داشتن آن در تاریخ و فرهنگ غنی ایران دارد. از همین‌رو اگر بخواهیم به طور دقیق به درک درستی از تاریخچه صنایع دستی ایران برسیم، نیاز به دانش در رابطه با تاریخچه صنایع دستی در ایران داریم تا به شناخت صحیح تاریخ، درک جایگاه و موقعیت آن و همچنین بررسی سیر تحول آن از گذشته تا به حال برسیم.

در ادامه این مقاله به معرفی تاریخ صنایع دستی در کشور ایران خواهیم پرداخت.

تاریخ از صنایع دستی چه می‌گوید؟

صنایع دستی در ایران پیشینه‌ای چندین هزار ساله دارد و ریشه‌های آن را باید در کنار سکونت‌گاه‌ها و آثار به جا مانده از ساکنین اولیه در فلات‌های ایران جستجو کرد. ایران در دوره باستان، صنایع دستی بسیاری داشته و برخی از آثار به جا مانده از آن دوران را می‌توان در موزه‌ها پیدا کرد.

بر اساس آنچه که از لابه‌لای کتاب‌های تاریخی نظیر بیهقی و مسعودی به دست آمده، شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوره تاریخی ایران، تاثیر مستقیمی ‌بر روی صنایع دستی آن دوره داشته است. برای مثال از دوره‌ باستان تا پایان حکومت غزنوی، به دلیل اهمیتی که پادشاهان آن زمان برای طلا و جواهرات قائل بودند، هنرهای مربوط به جواهر و مرصع پیشرفت‌های بسزایی در ایران داشتند، به طوری که در برخی از متون تاریخی آمده است، جواهرسازان در آن دوره تاریخی از جایگاه اجتماعی بالا و خاصی برخوردار بودند. چرایی این موضوع مربوط به صنعت تزیین جواهرات در وسایل جنگی نظیر کمربند، شمشیر و … بوده است؛ اما این رونق با تغییر حکومت‌ها به تدریج کمرنگ و کمرنگ‌تر شده است.

تمدن چند هزار ساله صنایع دستی

بخش عظیمی ‌از شاهکارهای هنر و معماری ایران از دوره حکومت سامانیان تا پایان دوره سلجوقیان با تلفیق اصول اسلامی‌ و فرهنگ ایرانی به جا مانده است.

با نگاهی به متن‌های تاریخی می‌توان دریافت که با گسترش اسلام و به وجود آمدن احکام مختلف در ایران، هنرهایی نظیر ساخت‌و‌ساز و صورتگری در ایران کاهش یافته، به طوری که در برخی از دوره‌های تاریخی حتی کار این اصناف، حرام اعلام شده است. برای مثال در کتاب‌های تاریخی دوره ایلخانان مغول، خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی به دلیل دوری ایرانی‌ها از تصویرگری برای کتاب خود از نقاشان چینی (ربع رشیدی) استفاده کرده است.

دوره قاجاریه را می‌توان برای صنایع دستی ایران، دوره اوج دانست. از یک سو برقراری ارتباط ایران با غرب زمینه‌هایی برای ورود بسیاری از کالاهای خارجی در ایران را فراهم کرد که تا حدودی باعث کم رونق شدن صنایع دستی ایران شد، از سویی دیگر اصناف جدیدی مانند صنعت حلبی سازی و عبابافی به صنعت دستی ایران اضافه شد و این صنعت در ابعادی دیگر مجددا رونق گرفت.

اولین صنایع دستی ایران

اگر بخواهیم به طور تخمینی تاریخی از به وجود آمدن هنر صنایع دستی کهن نقل کنیم، می‌توان گفت از زمانی که بشر وجود داشته صنعت دست هم وجود داشته است؛ چرا که قبل از اختراع خط، انسان‌ها برای انتقال پیام و رساندن منظور خود به یکدیگر شروع به حکاکی بر روی سنگ‌ها کرده‌اند. اوج هنر سنگ تراشی، مربوط به دوره رنسانس بود که در ایتالیا و یونان پیشرفت قابل توجهی داشت تا آنجا که در یونان افرادی مانند میکلانژ و لئوناردو سهم بسزایی در رشد این هنر ایفا کردند.

اما در ایران با توجه به آثار بدست آمده از دوران پارینه سنگی، میان سنگی و نوسنگی انسان برای نگهداری از خوراکی‌های خود با الهام از طبیعت شروع به آمیختن آب و خاک کرده و اولین ظرف‌های سفالی را ساخته است. با این حساب می‌توان اولین صنایع دستی ایران یا به عبارتی قدیمی‌ترین صنایع دستی ایران را بنابر آثار بدست از دوره نوسنگی در 8000 سال پیش دانست.

جایگاه صنایع دستی

صنایع دستی در حقیقت بیانگر فرهنگ و استعدادهای مردمان در دوره‌های مختلف است. بنابراین این صنایع می‌تواند بازتابنده‌ی تاریخ و تمدن باشند و آینه‌ای تمام قد برای نمایش ذوق و هنر هر منطقه به شمار آید. برای این منظور در ادامه مطلب تاریخچه صنایع دستی ایران، به معرفی انواع صنایع دستی ایران که نشان دهنده ذوق و هنر ایرانی در هزاران سال گذشته تا به اکنون است، می‌پردازیم.

انواع صنایع دستی ایران

    • نساجی سنتی: ابریشم بافی، احرامی‌بافی، ارمک بافی، پارچه‌های سنتی، برک بافی، پتو بافی، ترمه بافی، جاجیم بافی، چادر شب بافی، حوله بافی، دارائی بافی (ایکات)، زری بافی، سجاده بافی، سیاه چادر بافی، شعر بافی، عبا بافی، مخمل بافی، نوار بافی (پن بافی، مداخله بافی، کارت بافی، خوس بافی، وریس بافی و نوار بافی علی آباد کتول ) پرده بافی، حمام سری، چپری، عریض بافی
    • چاپ‌های سنتی: قلمکار (چاپ مهری و نقاشی)، کلاقه‌ای یا باتیک (چاپ مهری یا نقاشی و دندانی)
    • سفال ، سرامیک و کاشی سنتی: خرمهره سازی، سفال و سرامیک، کاشی مشبک، کاشی زرین، فام کاشی، معرق کاشی، معقلی کاشی، مینایی کاشی، هفت رنگ، موزائیک کاشی، نقاشی روی سفال ( نقاشی روی لعاب ، نقاشی زیر لعاب )
    • صنایع دستی چرمی: جلد سازی چرمی‌ سنتی، سراجی سنتی، سوخت روی چرم، معرق چرم، نقاشی روی چرم، نقش‌اندازی ضربی روی چرم، زین سازی
    • هنرهای دستی وابسته به معماری: آهک بری (ساروج بری)، گچبری مقرنس کاری
    • صنایع دستی فلزی: احجام فلزی سنتی، افزار فلزی (اسلحه سازی و …)، چاقو سازی، چلنگری، حکاکی روی فلز
    • بافته‌های داری و زیر‌اندازها: پلاس بافی، زیلو بافی، قالی بافی (گل برجسته ، خرسک ،دورويه نمکدان بافی و چنته )، انواع گلیم
    • پوشاک سنتی: البسه محلی، بافتنی‌های سنتی (کلاه ، جوراب و …)، برقع آجیده دوزی، تخت کشی، گیوه چینی، رویه بافی گیوه، گیوه دوزی، گیوه بافی، چاروق دوزی، چموش دوزی، پوستین دوزی، چوقابافی (چوغابافی)،عروسک بافی، قلاب بافی، مجسمه‌های محلی (مومی‌)
    • صنایع دستی چوبی: احجام چوبی سنتی (پیکر تراشی )، ارسی سازی، بامبو بافی، ترکه بافی (ارغوان بافی ، مروار بافی ، چم بافی )، چیق بافی، حصیر بافی (بوریا بافی، بادبزن بمپور)، خاتم کاری، خراطی، سازهای سنتی، سوخت روی چوب، قواره بری، کپو بافی، کنده کاری روی چوب، گره چینی، محرق چوب، مشبک کاری، معرق چوب، معرق منبت، منبت چوب، نازک کاری، نقاشی روی چوب
    • صنایع دستی دریائی: صنایع دستی دریایی، نقاشی روی صدف
    • صنایع دستی سنگی: احجام سنگی، تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی، حجاری سنتی (سنگ تراشی )، حکاکی روی سنگ، خراطی سنگ، فیروزه کوبی، مرصع کاری، مشبک سنگ، معرق سنگ، موزائیک سنگ
    • صنایع دستی مستظرفه: پاپیه ماشه، تذهیب، تشعیر، جلد سازی، صحافی سنتی، طراحی سنتی (طراحی فرش و…)، قطاعی (کاغذ و پارچه)، کاغذ سازی دستی، نقاشی سنتی دیواری، نقاشی سنتی روی استخوان، نقاشی قهوه خانه ای، نقاشی گل و مرغ، نقاشی لاکی نگارگری (نقاشی ایرانی ، مینیاتور)
    • رودوزیهای سنتی: آجیده دوزی (لایه دوزی)، آئینه دوزی، بلیش دوزی (قزاق دوزی)، پته دوزی (سلسله دوزی)، پولک دوزی، پیله دوزی
    • آبگینه: آئینه کاری، تراش شیشه، شیشه حرارت مستقیم، شیشه‌گری فوتی، معرق شیشه یا شیشه خانه بندی، نقاشی پشت شیشه، نقاشی روی شیشه، همجوشی شیشه

حرف آخر

همانطور که در قسمت بالا به آن اشاره کردیم، ایران یکی از متنوع‌ترین کشورهای دنیا در زمینه صنایع دستی است. شما می‌توانید به راحتی برای خرید بهترین و باکیفیت‌ترین صنایع دستی شهر‌های مختلف ایران، بر روی لینک خرید صنایع دستی کلیک کنید و با محصولات شهرهای مختلف آشنا شوید.

برچسب‌ها

بدون دیدگاه، دیدگاه خود را در زیر اضافه کنید!


افزودن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

question